Nguyên nhân loãng xương: Những yếu tố âm thầm bạn chưa biết

Loãng xương là căn bệnh âm thầm, tiến triển chậm nhưng để lại hậu quả nghiêm trọng như gãy xương, giảm chất lượng cuộc sống và tốn kém về chi phí điều trị. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ các nguyên nhân loãng xương – đặc biệt là những yếu tố thầm lặng tưởng chừng vô hại nhưng ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe xương.

Nguyên nhân loãng xương chính

Tuổi tác và quá trình lão hóa

Khối lượng xương của con người đạt đỉnh vào khoảng tuổi 20–30, sau đó bắt đầu suy giảm dần. Khi tuổi tác tăng lên, quá trình tái tạo xương trở nên kém hiệu quả: tốc độ hủy xương nhanh hơn tốc độ tạo xương mới. Điều này dẫn tới sự giảm mật độ khoáng xương và cấu trúc xương bị suy yếu, khiến người lớn tuổi có nguy cơ cao hơn bị gãy xương, đặc biệt là ở các vị trí như cổ xương đùi, cột sống và cổ tay.

Rối loạn nội tiết tố

Estrogen và testosterone đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì mật độ xương. Ở phụ nữ, nồng độ estrogen giảm mạnh sau thời kỳ mãn kinh là nguyên nhân chính gây loãng xương sau tuổi 50. Tương tự, giảm testosterone ở nam giới cũng làm mất khối lượng xương. Ngoài ra, các rối loạn nội tiết tuyến giáp, tuyến cận giáp, tuyến thượng thận, cũng như suy chức năng gan, thận… đều ảnh hưởng đến sự chuyển hóa và hấp thu canxi, vitamin D – các yếu tố thiết yếu cho sức khỏe xương.

Yếu tố di truyền và gia đình

Di truyền đóng vai trò đáng kể trong nguy cơ mắc bệnh loãng xương. Nếu trong gia đình có cha mẹ, anh chị em từng được chẩn đoán loãng xương hoặc từng bị gãy xương do chấn thương nhẹ, nguy cơ mắc bệnh ở các thành viên khác cũng cao hơn. Cấu trúc xương, kích thước cơ thể hoặc khả năng chuyển hóa canxi có thể mang yếu tố di truyền.

Chế độ dinh dưỡng thiếu hụt

Thiếu hụt canxi, vitamin D, photpho, magie – các nguyên tố vi lượng cần thiết trong quá trình khoáng hóa xương – là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây loãng xương. Nhiều người có thói quen ăn uống thiên về thực phẩm chế biến sẵn, ít rau xanh và hải sản nên không đảm bảo được hàm lượng dinh dưỡng cần thiết. Ngoài ra, tiêu thụ quá nhiều protein cũng có thể làm tăng bài tiết canxi qua nước tiểu, khiến xương yếu dần.

Lối sống ít vận động, thói quen sinh hoạt không lành mạnh

Sự vận động thể chất kích thích quá trình hình thành tế bào xương. Ngược lại, thói quen ngồi lâu, ít vận động sẽ làm giảm mật độ xương theo thời gian. Thêm vào đó, hút thuốc lá, uống rượu bia thường xuyên và lạm dụng cà phê đều làm giảm hiệu quả hấp thu canxi và phá vỡ cấu trúc vi thể của xương.

Dùng thuốc lâu dài và các bệnh mắc kèm

Bên cạnh các nguyên nhân kể trên, việc sử dụng một số loại thuốc trong thời gian dài như corticosteroid, thuốc ức chế miễn dịch, thuốc chống động kinh hoặc thuốc lợi tiểu… có thể làm suy giảm mật độ xương. Ngoài ra, những bệnh lý mạn tính như viêm khớp dạng thấp, bệnh thận mạn, bệnh gan mạn tính, bệnh cường tuyến giáp cũng có thể làm tăng nguy cơ loãng xương thông qua các cơ chế chuyển hóa khác nhau.

Những yếu tố thầm lặng dễ bị bỏ qua

Ảnh hưởng của bệnh lý toàn thân

Nhiều người không biết rằng các bệnh lý không liên quan đến xương vẫn có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe xương. Ví dụ, suy thận mạn khiến canxi trong máu bị rối loạn, suy gan ảnh hưởng đến chuyển hóa vitamin D. Ung thư xương và các rối loạn miễn dịch, đặc biệt là bệnh viêm khớp dạng thấp, cũng kích thích quá trình hủy xương, làm xương giòn yếu hơn.

Sự giảm hấp thu và chuyển hóa dinh dưỡng

Bệnh lý đường ruột, chẳng hạn như viêm ruột, hội chứng ruột kích thích hoặc người đã từng cắt bỏ một phần dạ dày thường sẽ hấp thu canxi và vitamin D kém hơn. Điều này làm giảm nguồn nguyên liệu cần thiết cho việc tái tạo xương, từ đó góp phần vào quá trình phát triển của loãng xương dù không biểu hiện triệu chứng rõ rệt.

Nhóm yếu tố có thể kiểm soát và phòng ngừa

Cải thiện lối sống, thay đổi chế độ dinh dưỡng

Việc thay đổi lối sống lành mạnh có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc loãng xương. Nên duy trì thói quen tập luyện thể dục thường xuyên như đi bộ nhanh, tập yoga hoặc đánh cầu lông. Cần đảm bảo chế độ ăn giàu canxi (sữa, trứng, cá nhỏ ăn cả xương…) và bổ sung vitamin D thông qua ánh sáng mặt trời hoặc các thực phẩm chức năng nếu cần theo chỉ dẫn của bác sĩ. Bên cạnh đó, hãy tránh xa thuốc lá, rượu bia để tối ưu hóa hiệu quả hấp thu và tạo xương.

Khám sàng lọc và tư vấn sớm

Việc chẩn đoán loãng xương không chỉ dành cho người lớn tuổi. Những người có yếu tố nguy cơ cao nên kiểm tra mật độ xương thông qua đo hấp thụ tia X năng lượng kép (DEXA) định kỳ. Việc sàng lọc sớm giúp phát hiện và can thiệp kịp thời trước khi xảy ra biến chứng nghiêm trọng như gãy xương. Đồng thời, tư vấn dinh dưỡng và lối sống cũng hỗ trợ quá trình phòng ngừa hiệu quả hơn.

Xẹm thêm bài viết; Telomere là gì? Vai trò của Telomere trong việc ngăn chặn lão hóa

Kết luận:

Nhìn chung, loãng xương là bệnh có nguyên nhân đa yếu tố và không chỉ là “căn bệnh tuổi già” như nhiều người vẫn nghĩ. Việc hiểu rõ nguyên nhân loãng xương – kể cả những yếu tố âm thầm – sẽ giúp mỗi cá nhân chủ động phòng ngừa, tăng cường sức khỏe xương ngay từ khi còn trẻ. Thay đổi lối sống, duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh và thăm khám sớm là chìa khóa để giảm thiểu tác động của căn bệnh phổ biến nhưng dễ bị xem nhẹ này.

Tham khảo

[1] Vinmec.com. “Nguyên nhân gây loãng xương”
[2] WHO. Prevention and Management of Osteoporosis. 2003.
[3] MedicalNewsToday. Osteoporosis: Causes, Symptoms and Treatment. 2022.
[4] Mayo Clinic. Osteoporosis – Symptoms and Causes. 2023.
[5] Vinmec.com. “10 nguyên nhân gây loãng xương thường gặp”.
[6] National Osteoporosis Foundation (NOF). “What Causes Osteoporosis?”
[7] Harvard Health. “The silent thief: How osteoporosis sneaks up on you.”
[8] Cleveland Clinic. Osteoporosis Overview.
[9] NIH Osteoporosis and Related Bone Diseases National Resource Center.
[10] PubMed Central. “Secondary Causes of Osteoporosis.”