Làm sao để trường thọ và sống khoẻ? Liệu NAD+ có phải cách để sống lâu?

Các tỷ phú công nghệ và giới siêu giàu ngày nay vẫn rót hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu USD vào các dự án nghiên cứu kéo dài tuổi thọ. Tuy nhiên việc tìm cách để sống lâu đang chuyển dần sang làm sao để sống khoẻ. Mục tiêu điều trị và dự phòng không còn dừng lại ở việc kéo dài tổng số năm tồn tại (lifespan), mà tập trung vào tối ưu hóa số năm sống khoẻ mạnh, không tàn phế hay mắc bệnh nan y (healthspan).

NAD+ là một hoạt chất sinh học nội sinh được đánh giá có vai trò khá lớn trong bài toán làm sao để trường thọ. Vậy NAD+ có tốt không và có thực sự giúp con người sống thọ và sống khoẻ không? Cùng làm rõ qua các khuyến cáo chính thống được tổng hợp trong bài viết dưới đây.

Nền tảng kinh điển về việc kéo dài tuổi thọ và duy trì sức khoẻ tế bào

Theo các khuyến nghị từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), lối sống vẫn là yếu tố tiên quyết quyết định tốc độ thoái hoá của các cơ quan:

• Vận động thể chất toàn diện: Không dừng lại ở việc đi bộ thư giãn. Một chế độ vận động bảo vệ tim mạch và tế bào chuẩn mực cần sự kết hợp giữa: rèn luyện sức bền hiếu khí cường độ nhẹ đến vừa (bài tập vùng nhịp tim 2 – zone 2) nhằm gia tăng số lượng và chất lượng của ty thể (bào quan tạo năng lượng của tế bào); các đợt vận động cường độ cao ngắt quãng để cải thiện chỉ số tiêu thụ oxy tối đa (VO2 max); và các bài tập kháng lực với tạ hoặc dây kháng lực để bảo tồn khối cơ.
• Dinh dưỡng chuyển hoá bền vững: Hạn chế tối đa carbohydrate tinh chế (đường, tinh bột trắng), giảm mỡ bão hoà và thực phẩm chế biến sẵn. Ưu tiên chế độ ăn dạng Địa Trung Hải giàu polyphenol (chất chống oxy hoá thực vật), chất xơ hoà tan và chất đạm chất lượng cao nhằm duy trì độ nhạy insulin, hạn chế đường huyết dao động thất thường.
• Chất lượng giấc ngủ và nhịp ngày đêm: Khi cơ thể bước vào pha ngủ sâu, hệ thống glymphatic (hệ thống dẫn lưu và làm sạch chất thải dịch não tủy) trong não bộ sẽ hoạt động tích cực nhất để loại bỏ các mảng protein độc hại lắng đọng, điển hình là amyloid-beta, qua đó phòng ngừa thoái hóa tế bào thần kinh.
• Kiểm soát phản ứng căng thẳng mạn tính: Trạng thái căng thẳng kéo dài kích thích tuyến thượng thận tiết liên tục hormone cortisol, gây rối loạn điều hoà miễn dịch, khởi phát viêm âm ỉ và thúc đẩy quá trình rút ngắn của đoạn telomere (phần đầu mút bảo vệ của nhiễm sắc thể).

Ba điểm mới cập nhật thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận trường thọ

Để xây dựng một chiến lược sống khoẻ bền vững, người đọc cần tiếp cận những phát hiện y sinh học mới nhất thay vì chỉ dựa vào các kinh nghiệm truyền miệng thông thường.

Tuổi thọ số lượng chuyển sang tuổi thọ chất lượng và mười hai dấu ấn lão hoá tế bào

Trước đây, lão hoá thường bị xem là một quy luật tất yếu mang tính thụ động mà con người chỉ có thể chấp nhận. Tuy nhiên, theo công trình nghiên cứu bản lề được công bố trên tạp chí y sinh học Cell, các nhà khoa học đã hệ thống hoá và mở rộng lão hoá thành 12 dấu ấn sinh học (thay vì 9 dấu ấn như công bố trước đó).

Mười hai dấu ấn này bao gồm: 

• Mất ổn định bộ gen, 
• Hao mòn đầu mút nhiễm sắc thể (telomere), 
• Biến đổi biểu sinh (sự thay đổi cách gen hoạt động mà không đổi mã DNA), 
• Suy giảm cân bằng protein (proteostasis), 
• Rối loạn cảm ứng dưỡng chất, 
• Suy giảm chức năng ty thể, 
• Tế bào già cỗi ngưng phân chia (cellular senescence), 
• Suy kiệt tế bào gốc, 
• Sai lệch tín hiệu giao tiếp giữa các tế bào, 
• Suy giảm quá trình tự thực bào (autophagy – cơ chế tế bào tự tiêu huỷ và tái chế các bào quan hư hỏng), 
• Viêm mạn tính liên quan tuổi tác (inflammaging) 
• Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột.

Việc định danh rõ ràng các tổn thương này khẳng định rằng lão hoá là một chuỗi sai hỏng phân tử có thể phòng ngừa, làm chậm hoặc cải thiện, với mục tiêu cao nhất là nén thời gian bệnh tật về những năm cuối đời.

Cơ bắp và lực nắm tay đóng vai trò như một cơ quan nội tiết chuyển hoá

Nhiều người lầm tưởng tập luyện cơ bắp chỉ dành cho người trẻ hoặc phục vụ mục đích thẩm mỹ vóc dáng. Dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cùng nhiều hiệp hội cơ xương khớp thế giới chỉ ra rằng khối lượng cơ nạc và lực bóp bàn tay là chỉ số độc lập phản ánh nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân ở người lớn tuổi.

Hệ cơ xương không đơn thuần là hệ thống vận động; chúng hoạt động tương tự một cơ quan nội tiết thực thụ. Khi cơ bắp co bóp trong lúc vận động, chúng tiết ra các phân tử truyền tin sinh học gọi là myokine. Các myokine này đi vào vòng tuần hoàn máu, điều hoà độ nhạy insulin, ức chế các cytokine gây viêm mạn tính, hỗ trợ chức năng tim mạch và kích thích yếu tố nuôi dưỡng tế bào thần kinh từ não bộ. Vì vậy, chống teo cơ do tuổi tác (sarcopenia) chính là chiếc chìa khoá vàng để bảo vệ tuổi thọ.

Bản chất phân tử của coenzyme NAD+ và những giới hạn lâm sàng cần biết

Trong nhóm các chất sinh học mới được tìm hiểu sâu về vai trò đối với sự lão hoá, NAD+ (viết tắt của Nicotinamide Adenine Dinucleotide) là cái tên gây chú ý nhất.

Bản chất và cơ chế hoạt động của NAD+

NAD+ là một đồng enzyme (coenzyme – hợp chất hữu cơ nhỏ không phải protein, phối hợp chặt chẽ với enzyme để xúc tác phản ứng hoá học) có mặt trong mọi tế bào sống của cơ thể người. NAD+ đảm nhận hai nhiệm vụ sống còn:

• Vận chuyển điện tử trong hô hấp tế bào: Là mắt xích chuyển giao electron để chuỗi phản ứng trong ty thể tổng hợp ra ATP (đồng tiền năng lượng duy trì sự sống của tế bào).
• Chất phản ứng bắt buộc cho các enzyme sửa chữa tế bào: NAD+ là nguyên liệu kích hoạt sirtuin (họ enzyme có khả năng điều hoà biểu sinh, sửa chữa tổn thương oxy hoá và tăng tuổi thọ tế bào) và họ enzyme PARP (chuyên trách nhận diện và hàn gắn các đứt gãy trên chuỗi phân tử DNA).

Nghiên cứu sinh học chỉ ra rằng mức độ NAD+ nội sinh trong các mô bị suy giảm nghiêm trọng theo độ tuổi. Khi bước qua tuổi trung niên, nồng độ phân tử này có thể suy giảm tới 50% so với thời kỳ đôi mươi. Sự thiếu hụt này khiến tế bào giảm hiệu suất tạo năng lượng và chậm trễ trong việc tự sửa chữa các tổn thương DNA tích tụ.

Trả lời câu hỏi: NAD+ có tốt không dưới góc nhìn y khoa?

Sự chú ý dành cho NAD+ bắt nguồn từ các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận khả năng phục hồi chuyển hoá tế bào. Tuy nhiên, để đánh giá khách quan, y học hiện đại chỉ ra các điểm mấu chốt sau:

• Hấp thu và chuyển hóa: Bản thân phân tử NAD+ có kích thước phân tử khá lớn và kém bền vững khi đi qua môi trường dịch vị dạ dày, do đó rất khó hấp thu nguyên vẹn qua đường tiêu hóa. Vì vậy, các nhà khoa học đã chuyển hướng sang thử nghiệm các chất tiền chất (precursors) kích thước nhỏ hơn như NR (Nicotinamide Riboside) hoặc NMN (Nicotinamide Mononucleotide).
• Bằng chứng đã ghi nhận: Các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn đầu trên người cho thấy việc bổ sung tiền chất dung nạp tốt, an toàn ngắn hạn và làm tăng hiệu quả nồng độ NAD+ trong máu. Điều này bước đầu ghi nhận cải thiện một số chỉ số chuyển hóa đường, giảm căng thẳng oxy hóa và hỗ trợ sức bền tế bào.
• Khoảng trống nghiên cứu: Mặc dù làm tăng chỉ số sinh học, hiện tại chưa có thử nghiệm lâm sàng dài hạn nào trên người chứng minh việc bổ sung các tiền chất NAD+ có thể kéo dài tuổi thọ tối đa (các bằng chứng kéo dài tuổi thọ sống sót tuyệt đối chủ yếu ghi nhận ở chuột, nấm men hoặc giun tròn).
• Cân nhắc an toàn: do tế bào phân chia nhanh (như tế bào tiền ung thư) cũng cần lượng lớn NAD+ để nhân đôi, những cá nhân có tiền sử bệnh lý phức tạp cần hết sức thận trọng và tham vấn bác sĩ chuyên khoa thay vì tự ý sử dụng các chế phẩm bổ sung.

Hướng dẫn thực hành: cách nuôi dưỡng, tối ưu nguồn NAD+ tự nhiên và nâng cao tuổi thọ

Thay vì lệ thuộc vào các chế phẩm ngoại sinh, cơ thể con người hoàn toàn có sẵn các enzyme tự sản sinh NAD+ (đặc biệt qua chuỗi tái chế salvage pathway thông qua enzyme điều hòa then chốt NAMPT). Bạn có thể tối ưu hoá quá trình này bằng các giải pháp tự nhiên và an toàn:

• Rèn luyện cơ bắp kết hợp thể lực: Tập luyện thể dục là kích thích sinh học mạnh mẽ nhất giúp tăng nồng độ enzyme NAMPT trong cơ vân, từ đó tự động tái tạo nguồn NAD+ dự trữ trong tế bào.
• Áp dụng nhịn ăn gián đoạn hoặc kiểm soát calo khoa học: Việc để cơ thể có khoảng thời gian trống tiêu hoá (như khung nhịn ăn 16:8 hợp lý) kích hoạt cảm biến năng lượng AMPK, từ đó gián tiếp thúc đẩy tổng hợp NAD+ và kích hoạt các sirtuin sửa chữa DNA mà không gây tốn kém hay tác dụng phụ.
• Tối ưu đạm và vi chất dinh dưỡng: Bổ sung lượng đạm phù hợp từ 1,2 đến 1,5 gram trên mỗi kilogam trọng lượng cơ thể mỗi ngày đối với người sau tuổi 40, kết hợp các thực phẩm tự nhiên giàu vitamin nhóm B (đặc biệt vitamin B3 dạng tự nhiên như axit nicotinic hay nicotinamide từ nấm, hạt, thịt gia cầm).
• Tôn trọng giấc ngủ sinh học: Ngủ đúng giờ giúp nhịp dao động của enzyme tổng hợp NAD+ diễn ra hài hoà, vì chu trình sản xuất phân tử này trong tế bào gắn chặt với đồng hồ sinh học ngày đêm.

Để sống lâu và trường thọ trọn vẹn, không có bất kỳ một hoạt chất đơn lẻ nào có thể thay thế được sự kỷ luật trong dinh dưỡng, vận động và phục hồi. Hãy xem các tiến bộ về phân tử như NAD+ là một cánh cửa tiềm năng của tương lai, đồng thời giữ vững việc rèn luyện sức khoẻ từ chính lối sống khoa học mỗi ngày.

Website nadtruongtho.com liên tục cập nhật những kiến thức y khoa chuyên sâu và mới nhất về chăm sóc sức khỏe chủ động, cùng các liệu pháp sinh học tiên tiến nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và hướng tới sự trường thọ. 

Lưu ý: Mọi thông tin chia sẻ trên website chỉ mang tính chất tham khảo, bạn đọc tuyệt đối không tự ý áp dụng khi chưa có tư vấn hoặc chỉ định chuyên môn từ bác sĩ. 

Nguồn tham khảo

• Hallmarks of aging: An expanding universe. Cell: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36599349/ 
• NAD+ therapy in age-related degenerative disorders: A benefit/risk analysis. Experimental Gerontolog: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31917996/