Loãng xương cấp độ 4: Nguy hiểm thế nào và cách điều trị hiệu quả

Loãng xương cấp độ 4 là giai đoạn nặng nhất, tiềm ẩn nguy cơ cao gây gãy xương tự phát, giảm chất lượng sống nghiêm trọng và rút ngắn tuổi thọ. Việc nhận biết và điều trị đúng cách là yếu tố sống còn để kiểm soát bệnh và ngăn ngừa biến chứng nghiêm trọng.

Loãng xương cấp độ 4 là gì? Phân biệt các mức độ loãng xương

Loãng xương được phân loại theo T-score – chỉ số đánh giá mật độ xương dựa trên tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Khi T-score từ -2.5 trở xuống, được coi là mắc bệnh loãng xương. Loãng xương cấp độ 4 là mức độ nặng nhất, được xác định khi T-score ≤ -3.5 hoặc có biểu hiện gãy xương dù tác động nhẹ (gãy xương bệnh lý).

Giai đoạn này, khối lượng xương đã bị tiêu biến nghiêm trọng, cấu trúc xương trở nên rỗng, xốp và dễ gãy. Việc chẩn đoán không chỉ dựa trên đo mật độ xương mà còn yêu cầu đánh giá lâm sàng và hình ảnh học.

Phân độ loãng xương giúp xác định nguy cơ và định hướng điều trị:

• Độ 1 (tiền loãng xương): T-score từ -1.0 đến -2.5, chưa có nguy cơ gãy xương cao.
• Độ 2 (loãng xương nhẹ): T-score từ -2.5 đến -3.0, cần theo dõi và can thiệp bằng lối sống.
• Độ 3 (loãng xương nặng): T-score từ -3.0 đến -3.5, nguy cơ gãy xương tăng rõ rệt.
• Độ 4 (loãng xương rất nặng): T-score ≤ -3.5, thường kèm theo gãy xương bệnh lý.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ dẫn đến loãng xương cấp độ 4

Loãng xương tiến triển qua thời gian dài, bắt đầu âm thầm từ tuổi trung niên và biểu hiện rõ rệt ở người cao tuổi. Một số nguyên nhân và yếu tố nguy cơ chính dẫn đến loãng xương cấp độ 4 bao gồm:

• Thiếu hụt hormone: Mãn kinh ở nữ giới làm giảm nội tiết tố estrogen, ảnh hưởng nặng đến chuyển hoá xương. Nam giới cũng có thể bị ảnh hưởng khi testosterone suy giảm.
• Thiếu canxi và vitamin D: Dinh dưỡng kém là nguyên nhân phổ biến, đặc biệt ở người cao tuổi, người ăn kiêng kéo dài hoặc mắc bệnh lý tiêu hoá mạn tính.
• Lối sống: Ít vận động, hút thuốc lá, uống rượu, stress kéo dài cũng làm tăng tốc độ mất xương.
• Bệnh lý nền: Cường tuyến giáp, suy thận mãn, viêm khớp dạng thấp, sử dụng corticoid kéo dài là những bệnh lý liên quan chặt chẽ.

Loãng xương không xảy ra tức thời, mà là kết quả tích lũy của nhiều yếu tố sinh lý và bệnh lý kéo dài nếu không được can thiệp sớm.

Dấu hiệu, triệu chứng, và biến chứng nghiêm trọng ở loãng xương cấp độ 4

Ở cấp độ 4, nhiều người bệnh không phát hiện sớm do biểu hiện âm thầm. Tuy nhiên, một số dấu hiệu sau có thể xuất hiện rõ rệt:

• Đau lưng kéo dài, đặc biệt là vùng thắt lưng do xẹp đốt sống.
• Giảm chiều cao bất thường so với tuổi trước đó (≥ 4cm).
• Di dạng cột sống như gù, lưng cong.
• Gãy xương tự phát (ở cổ xương đùi, đốt sống, cổ tay) khi va chạm nhẹ hoặc không rõ nguyên nhân.
• Người bệnh có thể mất khả năng tự chăm sóc, dễ bị trầm cảm do phụ thuộc hoàn toàn vào người thân.

Phương pháp chẩn đoán và đánh giá mức độ loãng xương cấp độ 4

Đo mật độ xương (DEXA)

DEXA (Dual-energy X-ray Absorptiometry) là tiêu chuẩn vàng trong đánh giá mật độ xương. Thiết bị này sử dụng tia X năng lượng kép để xác định khối lượng xương tại các vị trí dễ gãy như: cột sống thắt lưng, xương đùi. Với bệnh nhân loãng xương cấp độ 4, DEXA thường cho thấy T-score ≤ -3.5 kèm theo các tổn thương cấu trúc đã hiện diện.

Để đánh giá toàn diện, bác sĩ có thể chỉ định thêm:

• Xét nghiệm canxi máu và phospho.
• Nồng độ vitamin D (25-OH D), hormone tuyến giáp, hormon giới tính.
• Chụp X-quang cột sống và xương đùi để phát hiện xẹp đốt sống hoặc gãy xương không triệu chứng rõ ràng.

Khi nào cần can thiệp chuyên sâu?

Với bệnh nhân đã được chẩn đoán loãng xương cấp độ 4, việc tuân thủ điều trị không chỉ cải thiện tiên lượng mà còn ngăn gãy xương nghiêm trọng. Cần tái khám định kỳ 6-12 tháng, kết hợp đo lại mật độ xương và đánh giá dấu hiệu lâm sàng. Trong trường hợp đã xảy ra gãy xương, cần can thiệp vật lý trị liệu sớm để phục hồi chức năng.

Xem thêm bài viết: Loãng xương cấp độ 3: Dấu hiệu, nguy cơ và cách cải thiện hiệu quả

Kết luận

Loãng xương cấp độ 4 là giai đoạn nghiêm trọng, đòi hỏi chẩn đoán và điều trị chuẩn y khoa để giảm nguy cơ tàn phế và tử vong. Việc kiểm soát bệnh sớm, phối hợp y học hiện đại, lối sống lành mạnh và phục hồi chức năng đầy đủ sẽ giúp người bệnh cải thiện chất lượng sống đáng kể. Chủ động tầm soát mật độ xương định kỳ là bước đầu tiên để phòng tránh những hậu quả không mong muốn của loãng xương ở người lớn tuổi.

Nguồn tham khảo

[1] Tổ chức Y tế Thế giới – WHO: Assessment of fracture risk and its application to screening for postmenopausal osteoporosis. WHO Technical Report Series 843.
[2] NIH Osteoporosis and Related Bone Diseases National Resource Center (2021). What is Osteoporosis and What Causes It?
[3] Nguyễn Văn Trí et al. (2020). Đánh giá hiệu quả điều trị loãng xương bằng Teriparatide tại Bệnh viện ĐH Y Dược TP.HCM.
[4] Vinmec Health System (2022). Loãng xương: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả.