Tóc bạc từ gốc hay ngọn? Phân biệt nguyên nhân và cách xử lý

Bạc tóc là một biểu hiện sinh lý phổ biến nhưng lại gây lo ngại cho nhiều người, đặc biệt khi xuất hiện sớm. Hiểu đúng về hiện tượng tóc bạc từ gốc hay ngọn cũng như nhận diện nguyên nhân và giải pháp phù hợp chính là chìa khóa để phòng ngừa hiệu quả và giữ tóc khỏe mạnh lâu dài.

Tóc bạc từ gốc hay ngọn?

Theo cơ chế sinh học, tóc của con người có màu đen, nâu hay vàng là nhờ sự hiện diện của sắc tố melanin, được sản xuất bởi các tế bào melanocytes trong nang tóc. Những tế bào melanocytes này hoạt động song song với tế bào sừng (keratinocytes) để cung cấp sắc tố vào sợi tóc trong quá trình mọc. Khi các tế bào melanocytes ngừng sản xuất melanin, phần tóc mới mọc ra sẽ không còn sắc tố, dẫn đến tình trạng bạc màu.

Do tóc phát triển từ nang tóc theo chiều dài từ gốc đến ngọn, nên khi sự sản xuất melanin suy giảm hoặc ngừng hẳn, phần tóc mới sẽ thiếu màu sắc và có màu trắng, xám hoặc bạc. Chính vì vậy, hiện tượng tóc bạc phần lớn bắt đầu từ gốc và kéo dài xuống các phần sau theo chu kỳ mọc của tóc.

Tóc phát triển theo ba giai đoạn: anagen (tăng trưởng), catagen (thoái triển) và telogen (nghỉ). Mỗi chu kỳ này kéo dài từ vài năm đến vài tháng. Khi vào giai đoạn anagen, nếu tế bào sắc tố không còn hoạt động sẽ khiến toàn bộ sợi tóc mọc mới chuyển sang màu trắng. Qua thời gian, bạn sẽ thấy tóc bạc xuất hiện đều từ gốc thay vì ngọn hay thân giữa, điều này giúp phân biệt rõ bạc tóc sinh lý khác với hiện tượng bạc tóc do hóa chất hay tổn thương cơ học.

Nguyên nhân gây bạc tóc sớm thường gặp

Yếu tố di truyền

Di truyền đóng vai trò quan trọng trong sự xuất hiện tóc bạc. Nếu trong gia đình có cha mẹ hoặc ông bà bị bạc tóc sớm thì khả năng bạn cũng sẽ gặp tình trạng tương tự. Các nghiên cứu cho thấy gen IRF4 có liên quan trực tiếp đến hàm lượng melanin trong tóc (doi:10.1038/ncomms11652), từ đó quyết định tốc độ bạc tóc.

Lão hóa tự nhiên

Quá trình lão hóa là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tóc bạc. Sau độ tuổi 30, chức năng của tế bào melanocytes dần suy giảm, giảm sản sinh melanin. Theo Viện Da Liễu Hoa Kỳ, cứ mỗi thập niên sau tuổi 30, khoảng 10 – 20% tóc sẽ chuyển sang màu trắng hoặc bạc – là phản ứng sinh lý hoàn toàn tự nhiên.

Bệnh lý nội tiết, thiếu hụt dinh dưỡng, stress

Các rối loạn nội tiết (rối loạn tuyến giáp, tuyến yên), thiếu máu hoặc thiếu hụt khoáng chất như kẽm, sắt, vitamin B12 đều có thể gây giảm sắc tố melanin. Nghiên cứu của European Journal of Dermatology cho thấy stress cấp tính có thể làm hao hụt lượng tế bào gốc chịu trách nhiệm tái tạo melanocytes, khiến tóc bạc đột ngột (doi:10.1007/s00403-019-01971-1).

Tác động môi trường, lối sống, hóa chất, thuốc

Tiếp xúc với tia UV, môi trường ô nhiễm hoặc sử dụng hóa chất thường xuyên như nhuộm tóc, uốn duỗi, đặc biệt là các sản phẩm chứa hydrogen peroxide và ammoniac đều gây phá hủy cấu trúc nang tóc và ảnh hưởng đến sắc tố tự nhiên. Ngoài ra, tác dụng phụ của một số thuốc như thuốc trị trầm cảm, thuốc hóa trị ung thư cũng khiến tóc đổi màu và bạc đi.

Dấu hiệu phân biệt tóc bạc từ gốc với các loại rối loạn tóc khác

Tóc bạc từ gốc: đặc điểm nhận biết

Tóc bạc từ gốc thường thể hiện rất rõ khi sợi tóc có phần chân hoàn toàn trắng hoặc xám, trong khi thân và ngọn vẫn còn đen. Sợi tóc mới mọc ra cho thấy toàn bộ sợi (từ chân đến ngọn) đều thiếu sắc tố. Đặc tính này phản ánh sự ngưng sản xuất melanin tại nang tóc, thường là biểu hiện của bạc tóc sinh lý hoặc do nguyên nhân nội tại như bệnh lý.

So sánh với tóc bạc từng đoạn, bạc lan từ ngọn (nếu có)

Hiếm gặp hơn là hiện tượng tóc bạc từng đoạn hoặc bạc ở phần thân – ngọn. Tình trạng này thường liên quan đến tiếp xúc với hóa chất, gội đầu sai cách, hư tổn do tia UV hoặc ô nhiễm. So với bạc từ gốc, loại bạc này không phản ánh rối loạn sản sinh sắc tố mà là tổn thương cơ học ở phần thân tóc đã mọc ra.

Khi nào cần đi khám chuyên khoa da liễu?

Nếu bạn xuất hiện lượng tóc bạc tăng nhanh chỉ trong vài tuần kèm theo các dấu hiệu khác như rụng tóc bất thường, khô giòn, da đầu bong vảy hoặc có bệnh lý nội tiết đi kèm thì nên đi khám. Chuyên gia da liễu sẽ kết hợp xét nghiệm máu, định lượng hormon, đánh giá chức năng tuyến nội tiết để xác định nguyên nhân chính xác.

Cách xử lý và phòng ngừa tóc bạc sớm theo từng nguyên nhân

Thay đổi chế độ dinh dưỡng và bổ sung chất

Chế độ ăn đầy đủ protein, các acid amin thiết yếu như tyrosine và phenylalanine hỗ trợ rất lớn cho quá trình tổng hợp melanin. Bên cạnh đó, bạn nên bổ sung các vi chất như vitamin B12, B5, sắt, kẽm, đồng, axit folic từ thực phẩm như trứng, hải sản, rau xanh, hạt. Trong một số trường hợp bị thiếu hụt, có thể sử dụng thêm viên uống dạng bổ sung theo chỉ định bác sĩ.

Quản lý stress, cải thiện lối sống, tránh hóa chất

Ngủ đủ giấc, giảm áp lực, thiền định, yoga giúp hạn chế sản sinh hormone cortisol – yếu tố chính gây tác động đến sắc tố da và tóc. Ngoài ra, cần ưu tiên lối sống “xanh” bằng việc giảm tiêu thụ thuốc lá, cà phê, thức ăn chiên dầu và tránh sử dụng thuốc nhuộm, duỗi ép không rõ nguồn gốc. Tóc cần nghỉ ngơi và nuôi dưỡng chứ không chỉ biến đổi bề ngoài.

Xem thêm bài viết: Máu xấu tóc bạc nên ăn gì? Thực phẩm bổ sung ngừa bạc sớm

Kết luận

Tóc bạc từ gốc hay ngọn? Phân biệt nguyên nhân và cách xử lý không chỉ dừng ở một thắc mắc thẩm mỹ mà là chỉ dấu quan trọng để nhận biết tình trạng sức khoẻ tổng thể. Hiểu rõ cơ chế, nguyên nhân và phương pháp cải thiện sẽ giúp bạn sớm kiểm soát được hiện tượng bạc tóc, giúp duy trì mái tóc khoẻ mạnh và làm chậm quá trình lão hóa tóc tự nhiên.

Tài liệu tham khảo:

[1] J.A. Tobin, Nature Communications, Gen IRF4 and hair pigmentation, doi:10.1038/ncomms11652

[2] European Journal of Dermatology, 2019 – Stress và mất tế bào gốc melanocytes, doi:10.1007/s00403-019-01971-1